Dominiek Masschelein

Jonge christendemocraten laken houding CD&V in hoofddoekendebat

Posted on 16 September 2009

Christendemocraten zijn opportunisten, wordt gezegd. De vriendelijke versie van dit verwijt houdt het bij grijze pragmatici die steevast het midden houden tussen links en rechts. Achter deze karikatuur schuilt echter een genuanceerde ideologie, gericht op de ontplooiing van de menselijke persoon. De christendemocratie kiest geen inspiratieloze middenweg tussen vrijheid en gelijkheid. Ze biedt een fundamenteel alternatief, waarbij elke mens telt als mens, in zijn eigenheid én verbondenheid. In de politieke praktijk vergt deze visie een afweging van essentiële waarden. Dé uitdaging voor christendemocraten is het volbrengen van deze evenwichtsoefening, aangepast aan veranderende maatschappelijke omstandigheden, maar trouw aan de beginselen. Als de christendemocratie de mist ingaat, dan gebeurt dit niet door een gebrek aan ideologische grondslag, maar door evenwichtsverlies. Denk maar aan het CDA in Nederland, dat sinds een paar jaar een neoconservatieve socio-economische koers vaart, die terecht eigen verantwoordelijkheid benadrukt, maar onterecht het nodige tegengewicht van de solidariteit uit de balans verwijdert. Wij zien met lede ogen aan dat CD&V op een gelijkaardige manier het evenwicht dreigt te verliezen in een ander maatschappelijk vraagstuk, namelijk het hoofddoekenverbod. CD&V hult zich in relatief stilzwijgen. De scholen hebben het recht om die beslissing te nemen en die vrijheid van onderwijs vinden christendemocraten bijzonder belangrijk. Terecht, maar wat ontsnapt hier aan de aandacht?

Zingeving speelt een cruciale rol in de ontplooiing van een volwaardig menszijn. De samenleving moet ruimte scheppen voor levensbeschouwelijke overtuiging en beleving, niet alleen achter gesloten deuren, maar ook in het publieke domein. Als christendemocraten koesteren we bijgevolg niet alleen de vrijheid van onderwijs, maar ook de vrijheid van godsdienstbeleving. De sociale druk die moslima’s in bepaalde milieus ondervinden is een reëel probleem. Intolerantie bestrijd je echter niet met intolerantie. Inbreuken op de gewetensvrijheid en de vrijheid van godsdienstbeleving (het recht om geen hoofddoek te dragen) bestrijd je niet met de afschaffing van deze vrijheid (het recht om wel een hoofddoek te dragen). Een christendemocratische oplossing voor dit probleem pakt de wortel aan, verwijzend naar het feit dat sociale druk om een hoofddoek te dragen in strijd is met de fundamentele rechten en plichten die deel uitmaken van de publieke moraal. Daarbij moeten we ook beseffen dat het probleem van deze sociale druk in Antwerpen niet was ontstaan indien geen enkele school de hoofddoek had verboden. Het is duidelijk dat als slechts een paar scholen zich open opstellen, zij het slachtoffer worden van deze openheid en een magneet worden voor meer radicale moslims. De strijd tegen de sociale druk aangaan is ongetwijfeld niet de gemakkelijkste keuze, maar een beter alternatief dan de strijd op te geven door levensbeschouwing te bannen. Wij wachten dus op de prominente christendemocraat die de vrijheid van onderwijs respecteert, maar zich wel mengt in het publiek debat om duidelijk te maken dat het verbod niet strookt met de fundamentele waarden van de christendemocratie.

Waarom gebeurt dit niet? Politiek is een complexe zaak; een eenvoudig antwoord bestaat niet. Wel hebben we tot hiertoe in abstracto gesproken over de vrijheid van onderwijs en de vrijheid van godsdienstbeleving, zonder de multiculturele kant van de zaak in de analyse te betrekken. Multiculturaliteit heeft de neiging de geesten te vertroebelen. Nochtans gelden de christendemocratische uitgangspunten onverkort in een multiculturele context: aandacht voor eigenheid én verbondenheid. Het beleven van eenzelfde cultuur is geen absolute voorwaarde voor een harmonieuze samenleving. De maatschappij moet daarentegen een vruchtbare voedingsbodem bieden voor de ontplooiing van elke persoon in zijn eigenheid, binnen een gedeelde publieke moraal en gerichtheid op het algemeen belang. De leidraad hiervoor wordt gevormd door de gemeenschappelijke waarden en normen, die ongeacht cultuur en geloof verbonden zijn met de mens. De Amerikaanse socioloog en voorman van het communitarisme, Amitai Etzioni, heeft deze visie verduidelijkt aan de hand van een metafoor. Hij benadrukt dat de multiculturele samenleving geen smeltkroes mag worden, waar alles gemixt wordt en om het even is, maar evenmin een aaneenschakeling van getto’s. Het streefdoel is een samenleving als een mozaïek, verrijkt door allerlei elementen met verschillende vormen en kleuren, door een lijst en lijm bij elkaar gehouden. Trouw aan de eigen cultuur en religie staat die binding aan het maatschappelijke kader niet in de weg. De schending van fundamentele menselijke waarden en normen mag echter niet getolereerd worden. Respect voor elkaar is onontbeerlijk. Stukjes die de lijm afstoten, verstoren de harmonie van de maatschappelijke mozaïek. Een vitale hedendaagse samenleving gunt haar verschillende gemeenschappen de nodige ruimte om binnen dat kader de eigen identiteit te beleven en uit te dragen. Dit betekent niet dat er geen grenzen zijn. Kledingstukken als een boerka zijn, eerder dan religieuze symbolen, instrumenten om vrouwen te onderdrukken en staan haaks op de gedeelde waarden en normen.

Wij hebben in principe ook geen bezwaar tegen het oprichten van islamitische vrije scholen, waar de eigen culturele en levensbeschouwelijke waarden doorgegeven worden samen met de publieke waarden van onze gedeelde maatschappij. Zo’n oprichting moet echter een positieve keuze zijn, geen noodgedwongen uitweg omdat men zich niet meer thuis kan voelen in het onderwijs dat de bredere samenleving inricht. Het is opvallend dat minister Smet in dat verband beklemtoont dat scholen een weerspiegeling van de maatschappij moeten bieden. Des te meer onaanvaardbaar dat er in het gemeenschapsonderwijs geen ruimte meer zou zijn voor de verscheidenheid aan levensbeschouwelijke identiteiten die onze samenleving rijk is.

De lijm voor de samenleving kent geen exact recept. Alleen in dialoog kunnen we de fundamentele waarden en normen die verbonden zijn met het menszijn omzetten tot een werkbaar en substantieel kader voor het functioneren van de maatschappij. Wij storen ons aan het feit dat het christendemocratische verhaal al te zeer afwezig blijft in het publieke debat dat deze dialoog moet dragen. De balans van uitgangspunten wankelt bij CD&V. Het is nog niet te laat om het evenwicht te herstellen.

Dries Deweer, Dominiek Masschelein, Bert Smits, Monika Van Steenbrugge, Bart Vranken
De ondertekenaars zijn allen lid van JONGCD&V